Digitale veerkracht in oorlogstijd: wat Europa kan leren van Oekraïne

Oekraïne toont de wereld hoe digitale transformatie niet alleen een strategische keuze is, maar een levenslijn in tijden van crisis. Terwijl het land strijdt voor zijn bestaan, heeft het met opmerkelijke snelheid en innovatiekracht digitale oplossingen ingezet om de overheid, economie en samenleving draaiende te houden.

Van e-overheid en blockchain tot cyberveiligheid en burgerparticipatie: Oekraïne bewijst dat digitale volwassenheid geen luxe is, maar een noodzaak - zelfs, of juist, in oorlogstijd. Europa doet er goed aan deze lessen te bestuderen en toe te passen, want digitale wendbaarheid is niet langer een optie, maar een vereiste voor veerkracht in een onvoorspelbare wereld.

Digitale transformatie onder vuur: een gesprek met Dmytro Khutkyy

Voor mijn nieuwe boek 'Strategy in digital transformation' kon een interview met iemand die een directe lijn heeft met de digitale transformatie niet ontbreken. Op LinkedIn zag ik hoe Dmytro Khutkyy verslag doet van die transformatie in zijn geboorteland vanuit Estland.

Erik: Dmytro, waar gaat jouw onderzoek over?

Dmytro: Mijn onderzoek richt zich op digitale democratie in het algemeen en specifiek in Oekraïne. Tijdens mijn sociologiestudie in Oekraïne hebben verschillende gebeurtenissen mij geïnspireerd om me te specialiseren in digitale democratie. Ik doel op de Euromaidan-revolutie in 2013, de annexatie van de Krim in 2014 en de grootschalige Russische invasie sinds 2022. Deze gebeurtenissen hebben het politieke landschap van Oekraïne en de rol van burgers die een e-democratiebeweging vormgeven, ingrijpend veranderd. Aan de Universiteit van Tartu onderzoeken we deze ontwikkelingen verder.

Erik: Wat is digitale democratie?

Dmytro: Voor mij draait digitale democratie om burgers die actief met elkaar en met hun overheid samenwerken via digitale middelen. Samen nemen ze deel aan activiteiten die hun samenleving versterken. In Oekraïne gebruiken burgers bijvoorbeeld sociale media om Russische oorlogsmisdaden vast te leggen of digitale apps om contact te houden en ontheemde Oekraïners, zowel binnen als buiten het land, te ondersteunen. Mensen verenigen zich digitaal, en we willen dit momentum behouden.

Erik: Hoe succesvol is de digitale transformatie van Oekraïne?

Dmytro: Zeer succesvol, zelfs onder deze moeilijke omstandigheden. In slechts enkele jaren is de Oekraïense overheid overgestapt van webgebaseerde digitale diensten naar volledig mobiele diensten. Oekraïne is vrij vergevorderd op het gebied van e-health en andere digitale overheidsdiensten. In de VN E-Overheidsrapportage 2025 (met gegevens uit 2024) stond Oekraïne 5e op de index voor online diensten en 1e op de VN-index voor e-participatie. Deze resultaten laten zien hoe ver we zijn gekomen, ondanks de oorlog.

Erik: Wat is de strategie achter deze digitale transformatie?

Dmytro: Nu de oorlog de infrastructuur van het land verwoest, mensen verdrijft en onze al beperkte middelen opslokt, moet de Oekraïense overheid alternatieven zoeken om haar burgers een toekomst te bieden. Het woord dat het beste beschrijft wat we zien bij zowel de overheid als de burgers, is ‘veerkracht’. We hebben veel hoogopgeleide mensen die meerdere talen spreken en digitaal vaardig zijn. Zij voelen de behoefte aan verandering en willen hoop bieden aan iedereen. De strategie van Oekraïne is om de beste en snelste digitale diensten aan burgers te leveren, onze digitale innovaties te tonen en hier wereldwijde erkenning voor te krijgen. De omstandigheden zijn letterlijk ontwrichtend, maar we vinden de kracht om hier een unieke kans van te maken.

Erik: Wat doet de Oekraïense overheid met kunstmatige intelligentie?

Dmytro: De overheid gebruikt generatieve AI, bijvoorbeeld om Russische desinformatie te analyseren en sentimenten op sociale media te meten. Er zijn al veel AI-initiatieven, en dat aantal zal alleen maar groeien.

Erik: Is er nog iets dat je wilt delen?

Dmytro: Aan de Universiteit van Tartu hebben we een gratis online cursus ontwikkeld over het hedendaagse Oekraïne. Deze gaat onder meer over de huidige digitale ontwikkelingen in het land, inclusief digitale democratie. Ik nodig iedereen met interesse in digitaal bestuur en digitale democratie uit om deze cursus te volgen en ervaringen te delen.

Investeer nu in digitale veerkracht

Oekraïne’s digitale doorbraken tonen aan dat transformatie mogelijk is, zelfs in de donkerste tijden. Voor Europa is de boodschap duidelijk: investeer nu in digitale veerkracht, want de volgende crisis ligt altijd om de hoek. De vraag is niet óf, maar wanneer je klaar bent.

Wie de onlangs verschenen National Security Strategy van de Amerikaanse overheid leest, begrijpt dat Europa er redelijk alleen voor staat. Dit is geen moment om te klagen en verontwaardigd te zijn. Dit is hét moment om een Europese (digitale) strategie te ontwikkelen die ons snel voorbereid op de sterk veranderde politieke, militaire en digitale ontwikkelingen. Niet reactief, maar pro-actief.

'Strategy in Digital Transformation' boek

In het TIMAF-boek Strategy in Digital Transformation vind je meer interviews met professionals in digitale transformatie. Het boek gaat dieper in op de nuances van digitale transformatie en biedt praktisch advies over hoe je door de complexiteit van het digitale landschap kunt navigeren.

Het boek biedt bruikbare kaders, praktijkgerichte casestudy's en praktische hulpmiddelen om te helpen bij het opstellen en implementeren van een succesvolle digitale strategie. Of je nu een doorgewinterde professional bent of net begint aan je digitale reis, het boek biedt inzichten die zijn afgestemd op jouw behoeften.